CHUYÊN ĐỀ KHỐI 2
DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
NÓI VÀ VIẾT Ở TIẾT LUYỆN TỪ VÀ CÂU LỚP 2
Nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, tổ chuyên môn khối 2 của nhà trường đã tổ chức sinh hoạt chuyên đề với nội dung: “Dạy học theo hướng phát triển năng lực nói và viết trong tiết Luyện từ và câu lớp 2”.
Đây là dịp để giáo viên trong khối cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm tổ chức các hoạt động dạy học nhằm giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức về từ và câu mà còn biết vận dụng vào giao tiếp và học tập hằng ngày.
Trong chương trình Tiếng Việt lớp 2, Luyện từ và câu giữ vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh mở rộng vốn từ, hiểu nghĩa từ và biết sử dụng câu đúng ngữ pháp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một số học sinh vẫn còn gặp khó khăn khi diễn đạt ý tưởng của mình. Nhiều em viết câu chưa trọn vẹn, vốn từ còn hạn chế nên khi nói hoặc viết thường ngắn gọn, thiếu ý.
Bên cạnh đó, một số em chưa thật sự tự tin khi trình bày trước tập thể. Từ thực tế đó, việc tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực nói và viết cho học sinh trong tiết Luyện từ và câu trở nên hết sức cần thiết.
Thông qua chuyên đề, giáo viên hướng đến mục tiêu giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ, biết nhận diện, hiểu và sử dụng từ ngữ phù hợp với ngữ cảnh; đồng thời rèn cho các em kỹ năng nói câu trọn vẹn, diễn đạt mạch lạc và tự tin hơn khi giao tiếp.
Bên cạnh đó, học sinh cũng được rèn luyện kỹ năng viết câu đúng cấu trúc, rõ ý và sinh động, từ đó tạo nền tảng cho việc học tốt các tiết viết sáng tạo sau này.
Để đạt được mục tiêu đó, giáo viên đã vận dụng nhiều hình thức tổ chức dạy học tích cực trong tiết Luyện từ và câu. Một trong những biện pháp hiệu quả là sử dụng tranh ảnh và tình huống gần gũi để học sinh quan sát và diễn đạt bằng lời. Thông qua các hoạt động như “Tìm từ nhanh”, “Ghép câu”, “Tiếp sức”, học sinh được khuyến khích tìm nhiều từ ngữ miêu tả đặc điểm, màu sắc của sự vật. Các trò chơi ngôn ngữ này không chỉ tạo không khí học tập sôi nổi mà còn giúp học sinh mở rộng vốn từ và rèn phản xạ ngôn ngữ.
Ngoài ra, giáo viên còn tổ chức các hoạt động nhìn tranh kể chuyện, luyện tập giao tiếp, sắm vai nói lời cảm ơn hoặc xin lỗi. Những hoạt động này giúp học sinh mạnh dạn hơn khi nói trước lớp và biết sử dụng câu văn trọn vẹn trong các tình huống giao tiếp quen thuộc.
Một điểm đáng chú ý trong tiết dạy là giáo viên luôn kết hợp chặt chẽ giữa hoạt động nói và hoạt động viết. Sau khi học sinh tìm được từ ngữ phù hợp, các em được yêu cầu nói thành câu hoàn chỉnh trước lớp.
Ví dụ: “Hoa huệ có màu trắng tinh.” hoặc “Con sóc nhỏ bé và rất nhanh nhẹn.” Khi đã nói được câu rõ ràng, học sinh tiếp tục viết lại câu đó vào vở. Giáo viên khuyến khích các em mở rộng câu bằng cách thêm từ ngữ chỉ thời gian, nơi chốn hoặc hình ảnh so sánh đơn giản để câu văn sinh động hơn.
Ví dụ: “Buổi sáng, những bông hoa cúc vàng rực rỡ trong vườn.” “Con sóc nhỏ bé đang chuyền cành rất nhanh.” Một phương pháp được giáo viên áp dụng hiệu quả là “Nói trước – viết sau”. Trước khi viết, học sinh nói câu mình định viết để bạn và giáo viên nhận xét, chỉnh sửa. Nhờ vậy, các em sắp xếp ý rõ ràng hơn, hạn chế viết sai và biết vận dụng vốn từ đã học một cách linh hoạt. Ngoài ra, giáo viên cũng hướng dẫn học sinh tự phát hiện và sửa lỗi câu. Khi đọc lại câu của mình hoặc của bạn, học sinh cùng nhận xét xem câu đã đủ ý chưa, từ ngữ đã phù hợp chưa. Hoạt động này giúp các em hình thành thói quen kiểm tra và chỉnh sửa câu văn, đồng thời phát triển tư duy ngôn ngữ.
Qua việc tổ chức các hoạt động quan sát – nói – viết – sửa lỗi, tiết Luyện từ và câu trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Học sinh tham gia học tập tích cực, mạnh dạn phát biểu và tự tin hơn khi diễn đạt ý nghĩ của mình. Nhiều em biết viết câu đầy đủ ý, sử dụng từ ngữ phong phú và phù hợp với ngữ cảnh.
Buổi sinh hoạt chuyên đề đã giúp giáo viên trong tổ khối 2 cũng như các giáo viên trong trường có thêm nhiều kinh nghiệm trong việc đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy phân môn Luyện từ và câu. Đồng thời, chuyên đề cũng khẳng định rằng khi được tổ chức hợp lý, tiết học này không còn khô khan mà trở thành nền tảng quan trọng giúp học sinh phát triển năng lực giao tiếp bằng tiếng Việt.
Trong thời gian tới, tổ khối 2 sẽ tiếp tục nghiên cứu, chia sẻ và áp dụng những phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt, giúp học sinh ngày càng tự tin trong giao tiếp, biết sử dụng tiếng Việt một cách hiệu quả trong học tập và trong cuộc sống.